Kundalik xavfsizlik · Texnik bilim shart emas

Kiber savodxonlik

Raqamli hayotingizni xavfsizroq qiling.

Qisqa darslar, hayotiy vaziyatlar va hisoblaringiz, pulingiz hamda shaxsiy ma’lumotlaringizni himoyalash uchun oddiy odatlar.

Darslarni ko‘rish ↓Qisqa testni boshlash →

Kundalik xavfsizlik qo‘llanmasi

Har bir dars taxminan 2 daqiqa

Kuchliroq parollar

Uzun va har bir hisob uchun alohida parol tanlang.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Avval emailingizni himoyalang: u boshqa hisoblarning parolini tiklashda ishlatiladi. Har bir hisobga alohida parol qo‘ying.
  2. Parol menejerida, xizmat ruxsat bersa, kamida 16 belgili tasodifiy parol yarating.
  3. Yodda saqlash kerak bo‘lsa, bir-biriga aloqasiz so‘zlardan uzun ibora tuzing. Internetdagi tayyor misolni ishlatmang.

Hayotiy vaziyat

Do‘kon saytidagi parolingiz sizib chiqdi. Emailingizda ham shu parol. Nima qilasiz?

Ikkalasini turli uzun parollarga almashtirib, 2FA yoqaman.

Parol menejeridan foydalaning

Parol menejeri parollarni himoyalangan joyda saqlaydi. Hammasini yodlash yoki takrorlash shart emas.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Muntazam yangilanadigan menejerni rasmiy sayt yoki do‘kondan oling. Avval tiklash yo‘riqnomasini o‘qing.
  2. Menejerga uzun, alohida bosh parol va MFA qo‘ying. Tiklash ma’lumotlarini xavfsiz saqlang.
  3. Har bir hisobga yangi parol yarating. Odatdagi saytda avtomatik to‘ldirish ishlamasa, manzilni tekshiring.

Hayotiy vaziyat

Yetkazib berish SMSidagi havolada menejer parolni to‘ldirmadi. Nima qilasiz?

Havolani yopib, kompaniyaning rasmiy ilova yoki saytini ochaman.

Ikkinchi himoya: 2FA

Ikki bosqichli tasdiqlash kirishda qo‘shimcha dalil so‘raydi. Faqat parol yetarli bo‘lmaydi.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Rasmiy ilova yoki saytda Sozlamalar → Xavfsizlik → Ikki bosqichli tasdiqlashni toping. Nomlar farq qilishi mumkin.
  2. Imkon bo‘lsa passkey yoki xavfsizlik kalitini tanlang. Aks holda autentifikator ilovasi; SMS ham umuman himoyasizdan yaxshiroq.
  3. Zaxira kodlarni hisobdan tashqarida xavfsiz saqlang. Kodni bermang va o‘zingiz boshlamagan kirishni tasdiqlamang.

Hayotiy vaziyat

O‘zini yordam xizmati degan kishi kirish kodingizni so‘radi. Nima qilasiz?

Rad etib, rasmiy ilova orqali yordam xizmatiga murojaat qilaman.

Bosishdan oldin to‘xtang

Firibgarlik email, SMS, ijtimoiy tarmoq va QR-kod orqali keladi. Tanish logotip ishonchlilik dalili emas.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Shoshiltirish, kutilmagan yutuq, parol yoki pul so‘rashga ehtiyot bo‘ling.
  2. Xabardagi havola o‘rniga rasmiy ilovani o‘zingiz oching. Qulf belgisi sayt halolligini emas, ulanish shifrlanganini bildiradi.
  3. Shubhali xabarni xizmat orqali xabar qilib, o‘chiring. Hujjat, parol va kirish kodlarini yubormang.

Hayotiy vaziyat

SMS posilka uchun kichik to‘lov so‘rayapti. Eng xavfsiz yo‘l?

Rasmiy ilova yoki tanish sayt orqali tekshiraman.

Pul yuborishdan oldin tekshiring

O‘g‘irlangan hisob yoki taqlid qilingan ovoz soxta iltimosni tanishdek ko‘rsatishi mumkin.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Do‘stingiz shoshilinch pul yoki to‘lov kodi so‘rasa, odatdagi raqamiga qo‘ng‘iroq qiling yoki yuzma-yuz tekshiring.
  2. Kutilmagan qo‘ng‘iroq sabab pulni “xavfsiz hisob”ga o‘tkazmang, masofadan boshqarish dasturini o‘rnatmang va ekraningizni ulashmang.
  3. Pul yoki karta ma’lumoti yuborgan bo‘lsangiz, rasmiy ilova yoki ma’lum raqam orqali darhol bankingizga murojaat qiling.

Hayotiy vaziyat

Do‘stingiz chatda shoshilinch to‘lov kodi so‘radi. Birinchi qadam?

Odatdagi raqamiga qo‘ng‘iroq qilib tekshiraman.

Qurilmalarni yangilang

Xavfsizlik yangilanishlari zaifliklarni tuzatadi. Soxta yangilanish oynalari zararli dastur o‘rnatishi mumkin.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Tizim, brauzer va ilovalarda avtomatik yangilanishni yoqing. Rasmiy yangilovchi so‘rasa, qayta ishga tushiring.
  2. Ilovani rasmiy do‘kon yoki ishlab chiquvchidan oling. Ruxsatlarni tekshiring: fonarga kontaktlaringiz kerak emas.
  3. Ekran qulfini va qurilmaning ichki himoyasini yoqing. Kutilmagan saytdagi “yangilanish”ni o‘rnatmang.

Hayotiy vaziyat

Sayt brauzeringiz zararlanganini aytib, yangilanish taklif qildi. Nima qilasiz?

Yopib, brauzerning o‘z sozlamalarida yangilanishni tekshiraman.

Tiklash mumkin bo‘lgan nusxa

Telefon yo‘qolishi, tasodifiy o‘chirish yoki zararli dastur muhim fayllarni yo‘qotmasin.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Rasm va hujjatlarni himoyalangan xizmat yoki boshqa qurilmaga avtomatik zaxiralang.
  2. Qo‘shimcha nusxani uzilgan holda yoki versiyalar tarixi bilan saqlang. Oddiy sinxronlash o‘chirishlarni ham ko‘chirishi mumkin.
  3. Hozir bitta zararsiz faylni tiklab ko‘ring. Zaxira hisobini alohida parol va MFA bilan himoyalang.

Hayotiy vaziyat

Fayllar bulutga sinxronlanadi. Bu doim to‘liq zaxira nusxami?

Yo‘q: o‘chirish ham sinxronlanishi mumkin. Tarix va tiklashni tekshirish kerak.

Agar hodisa allaqachon bo‘lgan bo‘lsa

Tez harakat qiling. Uyalish yoki hammasini yolg‘iz hal qilish shart emas.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Soxta saytda parol kiritgan bo‘lsangiz, ishonchli qurilmadan rasmiy xizmat orqali almashtiring. Takrorlangan parollarni ham o‘zgartiring.
  2. Boshqa seanslardan chiqing, tiklash ma’lumotlari va email yo‘naltirish qoidalarini tekshiring, MFA yoqing. Kira olmasangiz, rasmiy tiklash yo‘lidan foydalaning.
  3. Kontaktlaringizni soxta xabarlar haqida ogohlantiring. Karta ma’lumoti yoki pul yuborilgan bo‘lsa, darhol bankka murojaat qiling. Shubhali havolani qayta ochmasdan dalillarni saqlang.

Hayotiy vaziyat

Soxta sahifaga email parolingizni kiritdingiz. Endi nima qilasiz?

Ishonchli qurilmada hisobni himoyalab, boshqa seanslardan chiqaman.

Kiber savodxonlik

Qisqa test

Sakkizta kundalik vaziyat. Nima qilishingizni tanlang va sababini bilib oling. Vaqt cheklovi va ro‘yxatdan o‘tish yo‘q.

Javoblar faqat sahifa ochiq paytda shu yerda turadi. Ular saqlanmaydi va serverga yuborilmaydi.

Bu o‘quv mashqi, qurilma yoki hisoblaringiz xavfsizligi tekshiruvi emas.

Qo‘shimcha o‘qish

CISA, NIST, NCSC va FTC ochiq tavsiyalariga asoslangan. Ko‘rib chiqilgan: 2026-yil 2-noyabr.